تغذیه با شیر مادر

شیر انسان غذای ایده آل ، برتر و ویژه برای شیرخواران است و تنها منبع غذایی در 6 ماه اول زندگی شیرخوار محسوب شده ، مصرف آن تایکسالگی وتا زمان که به آن تمایل وجودداشته باشد توصیه می شود. مصرف شیر مادر دارای مزایای زیاد برای شیرخوار ، مادر و جامعه است.

1- برای کودک : تغذیه با شیرمادرمیزان بروز یا شدت اسهال ، بیماری های تنفسی، التهاب گوش متوسط ، باکتریمی، مننژیت و انتروکولیت ، اگزیما و بروز الرژی غذایی را کاهش می دهد. دارای انتی بادی های محافظتی دربرابر باکتری ها و ویروس ها می باشد و نیازی به گرم شدن ندارد وبه طور کلی عاری از مایکروارگانیزم ها است.

2- برای مادر : در مادرانی که تجربه شیر دادن دارند میزان خطر کمتر خونریزی پس از زایمان ، طولانی شدن دوره امینوره کاهش خطر سرطان تخمدان و سرطان پستان و اوستیوپروز دیده می شود. تهیه‌ی آن آسان ، اقتصادی و همیشه آماده است و از نظر روحی برای کودک ومادر اهمیت دارد.

برای جامعه :  اقتصادی است ، کاهش هزینه ها و کاهش مراقبت ازکودکان بیمار را در پی دارد ، از بروز امراض جلوگیری می کند  ودر تعلیم و تربیت اطفال مهم می باشد.

}ترکیب شیر مادر
Calories   67kcal
}Proteins   1.1 g
}Lactose    7.0 g
}  fat         3.5 g
}Sodium     0.9mEq
}Potassium 1.4mEq
}Calcium     35 mg
}Phosphorus 15mg
}Iron       30-50Mg
}Zink         120 Mg
}Vit A          60 Mg
}Vit C          5.2mg 

تغذیه انحصاری با شیر مادر

کولستروم (فله) مایعی با پروتین زیاد وچربی کم است که طی چند روز اول بعد از زایمان به صورت مقادیر اندک تولید می شود.  فله تا حد زیادی دارای ارزش تغذیوی است اما خصوصیات ایمونولوژیک  وتکامل دهنده آن اهمیت بیشتر دارد.

 زنانی که نخستین زایمان شان را تجربه می کنند در روز سوم پس از زایمان قبل از اینکه شیر خارج شود دچارتراکم شیر در پستان ها ، حساسیت نوک پستان وسفت ودردناک شدن بنیه آن شده و درجه حرارت بدن مادر ممکن است اندکی افزایش یابد. درین حالت بهترین درمان  تقویت جریان شیر مادر است .

کافی بودن شیر مادر را می توان از طریق میزان دفع ادرار و مدفوع شیرخوار ارزیابی نمود. شیرخواری که هایدریشن مناسب دارد 6 تا 8 بار می کند. در هر نوبت ادرار کردن پوشک شیرخوار شیرخوار باید تر وادرار باید بی رنگ باشد. طی روزهای 5 تا 7 مدفوع شُل زردرنگ باید حداقل 4 بار در روز دفع شود . ظاهر مدفوع ممکن است بدون شکل ، زرد و دانه دانه باشد و والدین احساس می کنند که نوزاد آنها شاید دچاراسهال شده باشد . نوزاد باید در روز 10 به وزن هنگام تولد خویش باز گردد. تعداد متوسط دفعات شیردهی طی هفته های اول زایمان 8 تا 10 بار در روز  می باشد.

مشکلات شایع شیردهی

 تندرنس پستان ، تراکم شیر در پستان وترک خوردگی نوک پستان شایع ترین مشکلاتی است که مادران شیرده با آن مواجه اند. به کاربردن کامپرس گرم یا سرد بر روی پستان قبل از شیردهی و دوشیدن شیر بوسیله دست یا پمپ کردن مقداری شیرموجب تسکین  درد مادر شده و به دهان گرفتن نوک پستان را توسط شیرخوار آسانتر می سازد. اقدامات حمایتی عبارتند از شیردهی در دوره های کوتاه تر ، شروع شیردهی با پستان که درد کمتر دارد ، خشک شدن کامل نوک پستان بعد از شیردهی در اثرهوا واستفاده از کرم لانولین بعد از هربار شیردهی.

درد شدید پستان و ترک خوردگی معمولا از اثر شیردهی به شیوه نادرست به وجود می آید.    در صورت به وجود آمدن علایمی نظیر تب لرزه و احساس کسالت ماستیت (التهاب پستان) مدنظر باشد.درمان آن شامل تنخلیه مکرر و کامل پستان وتجویز انتی بیوتیک است. درینحال شیر دادن نباید قطع شود اما ماستیت درمان ناشده می تواند به آبسه پستانی پیشرفت کند. در صورت تشخیص آبسه درمان آن شامل برش ودریناژ ، تجویز انتی بیوتیک وتخلیه منظم پستان است. حتی در چنین شرایط مادر می تواند شیردهی را از پستان سمت دیگر ادامه دهد.

مضاد استطباب شیردهی عبارتند از :

مادر آلوده به ایدز ، سل فعال ، سفلیس ، واریسیلا ، هرپس پستان و گالاکتوزایمیا

هر داروی که برای درمان مادر تجویز می شود ،معمولا می تواند بدون آثار جانبی از طریق شیر مادر دریافت شود . اما تجویز تعداد اندکی  از دارو ها 

مضاد استطباب مطلق است که عبارتند از :

 داروهای رادیواکتیو ، انتی میتابولیت ها ، لیتیوم  و  داروهای ضد تایرویید.

در مورد داروهای ممنوع و مفرح و داروهای خیابانی ، همچنان الکل ، نیکوتین وکافیین به مادران باید هشدار و آگاهی داد .

تغذیه با شیر خشک

شیر خشک گاو : یکی از غذاهای جاگزین شیر مادر ، شیر خشک غنی شده با شاهن است که به رشد کافی اگثر شیرخواران کمک می کند و به گونه ای طراحی شده که مشابه شیر انسان باشد. باچنین شیر خشکی نیاز به هیچ نوع مکمل ویتامینی یا مواد معدنی  بجز از فلوراید پس از  ماهگی وجود ندارد . شیر خشک تهیه شده از شیر گاو ترکیبی از شیر گاو حل شده در آب وبدون چربی یا مخلوطی از شیر گاو بدون چربی و پروتین کازیین یا اب پنیر بدون الکترولیت است. کاربوهایدریت این نوع شیر معمولا لاکتوز است اما انواع بدون لاکتوز ( لاکتوز فری ) آن نیز وجود دارد.

شیر خشک سویا :   درشرایطی که عدم تحمل به دلیل  واکنش های ایمنی نسبت به پروتین های شیرگاو وجود داردشیرخشک های تهیه شده ازپروتین

جایگزین شیر خشک تهیه شده از شیر گاو می شوند. هرچند درصدی از کودکانی  که نسبت به پروتین شیر گاو الرژی دارند به  پروتین  سویا نیز حساس می باشند. شیرخشک سویا را می توان در افراد گیاه خوار و جهت درمان گالاکتوزایمیا و عدم تحمل اولیه یا ثانویه لاکتوز مورد استفاده قرار داد .

شیر خشک درمانی : شیرخشک های درمانی به منظور درمان اختلالات هضم وجذب ویا حساسیت بیش ازحد نسبت به پروتین شیرمادرطراحی شده اند. منبع اصلی  نایتروژن  این شیرخشک ها  کازیین یا  آب پنیر هایدرولیز شده در ترکیب با امینواسیدهای انتخابی است.این شیرخشک ها به صورت اختصاصی  برای بیماران مبتلا به الرژی به  پروتین تهیه شده اند. محتوای کاربوهایدراتی این شیرخشک ها متغیر بوده اما همه آنها فاقد لاکتوز بوده ودر برخی ازآنها گلوکوز و نشایسته  وجود دارد.

  غذای کمکی

تغذیه کمکی با غذاهای نیمه جامد تقریبا در6 ماهگی پیشنهاد می شود. در این سن شیرخواری  که منحصرا  با شیر مادر تغذیه  شده به  منبع مکمل مواد مغذی نظیر پروتین آهن و روی (زینک) نیاز دارد. تقریبا در 6 ماهگی دستگاه گوارش  شیرخوار به  بلوغ  می رسد  و شروع غذاهای مکمل خطری ندارد. چاشنی های نظیر نمک ،مرچ و  ترشی نباید به غذای شیرخوار علاوه شود . ازدادن غذاهای که باالقوه ممکن است با احتمال بالایی موجب ایجاد الرژی شوند ( مانند  ماهی ، بادام زمینی ، آجیل ، لبنیات  و تخم مرغ ) مخصوصا اگر سابقه خانوادگی از الرژی غذایی وجود داشته باشد به شیرخوار پرهیز گردد. عسل به دلیل خطر بوتولیزم شیرخواران نباید قبل از یک سالگی  به شیرخوار داده شود.